Deze week stond in het teken van rusten. En dwalen, dat ook. Ik herontdekte de rafelrandjes. Niet alleen die van de stad – ook die in mijn hoofd.
En in dit vierde weekwerk leg ik uit hoe ik dat doe.
Maar eerst: het gaat langzaam maar zeker beter met dat hele idee van ‘rust vinden’. Een hele prestatie. Ik ben een nieuwsgierig persoon, veel dingen wekken mijn interesse, en ik houd ervan die interesses dan ook diepgaand te onderzoeken. Daarnaast ben ik erg goed in het creëren van een structuur waarbinnen ik kan werken.
Waar ik nog niet zo erg goed in ben, is om die structuur elastisch te houden. Ik vind binnen mum van tijd stapels boeken, artikelen en podcasts die bij mijn interessegebied passen – en die wil ik dan ook liefst direct tot mij nemen. Dat veroorzaakt dan weer veel druk, waardoor ik de rust uit mijn agenda schrap om toch nog even dat onderzoek te lezen (en samenvatten, en in mijn totale onderzoek te plaatsen).
Dit is een heel interessante manier van werken, die me op de gekste plekken heeft gebracht. En: het is ook heel tijdsintensief. Maar het gaat beter: deze week heb ik maar liefst twee keer een zeer uitgebreid middagdutje gedaan.
Ik denk dat het werken aan mijn weekwerken daar in hoge mate aan bijdraagt. Als ik iets maak, gaat mijn denkhoofd uit. En kom ik tot dwalen, in plaats van doelgericht dóen.
Toevalstekenen als ritueel
Voor dit vierde weekwerk had ik een helder idee: ik wilde uitleggen hoe het maken van een SchaduwCirkel werkt. Deze techniek/werkvorm., die ik een paar jaar terug ontwikkelde, had me bij het maken van weekwerk 3 uit een impasse geholpen.
Ik begon weer met batik, in twee lagen dit keer. Hierboven zie je de derde laag al: striptekeningen waarin ik het proces uitleg. En twee cirkels die leeg bleven: hier zouden de SchaduwCirkels komen.
In bovenstaand plaatje zie je de eerste SchaduwCirkel: een vrouw die vragen omhoogkijkt.
In de tweede SchaduwCirkel zie je waar ze naar kijkt: een vrouw die haar vleugels ontdekt. Wat ik interessant vind in dit weekwerk, is hoe de rode figuren oppopten op plekken waar ik dat helemaal niet verwacht had. De toevalstechniek van batik werkt dus ook.
Tussendoor staan dus de stappen getekend: was gieten met een canting, kleurlagen toevoegen, was smelten met een strijkijzer, het verhaal in de SchaduwCirkel zoeken, onze trouwdag, en tot slot de laatste SchaduwCirkel met het gevonden verhaal.
Ik ben op zich tevreden over de combi batik x SchaduwCirkel x striptekenen. Ik vind het alleen nog iets te netjes, geloof ik. En ik vind het ergens ook jammer omzet zon duidelijk idee begonnen te zijn.
Teken Traag
Vorige week herontdekte ik het Teken & Vertraag Verbond dat ik drie jaar terug oprichtte. Dat vertragen dús misschien wel bij mijn artistieke praktijk hoort – en dat ik dat helemaal uit het oog verloren was.Deze week onderzocht ik of, en zo ja: hóe dan, ik hier verder op zou kunnen bouwen.
Aan de slag als freelance Useful Art Educator
Deze week dacht ik namelijk na over mijn ondernemingsplan. Per september start ik mijn praktijk als Useful Art Educator. Ik heb het ontzettend naar mijn zin als docent Beeldend en CKV op een middelbare school. En toch wil ik iets meer – wat dat dan is, ben ik nu aan het onderzoeken. Want precies zoals ik het drie jaar geleden deed? Dat past niet meer bij me.
Mijn praktijk drie jaar geleden was gericht op therapeutisch zelfonderzoek. We werkten in een groep, maar de inzichten die een ieder opdeed waren vooral individueel. Belangrijk – maar nu richt ik me meer op het collectief.
Eén van de vragen deze week was dus: ‘Hoe kan vertragen d.m.v. kunst bijdragen aan een sterker collectief?’
Art doesn’t change the world
Tijdens ons trouwfeestje raakte ik in gesprek met een filosoof/kunstenaar. Zij zei: ‘Art doesn’t change the world.’ – en het voelde als iets waar ze zich pas recent bij neer had gelegd.
En ik antwoordde:
‘Art doesn’t change the world. But art can change people – and people change the world.’
Dat is de sleutel voor mij: mensen helpen in hun kracht te gaan staan. En dat is het eigenlijk altijd geweest. In het lesgeven aan jonge mensen op school. Tijdens de sessies van het Teken & Vertraag Verbond drie jaar terug. En vanaf september weer? Hoe zou dat eruit kunnen zien, dan?
Keuzes uitstellen
Terwijl ik met dit onderzoek bezig ben, merk dat ik mezelf onder druk zet. Alsof ik nú moet kiezen wat mijn praktijk wordt. Niet meer mag veranderen, gegarandeerd succesvol moet zijn. Dat voelt benauwend.
Terwijl: ik hoef helemaal niet nu al te kiezen.
Ik ben een Useful Art Educator. Mijn kunstpraktijk, onderzoek en educatieve werk zijn geen losse onderdelen; ze voeden elkaar. Dat betekent dat niet alles in één workshop of project hoeft samen te komen. Verschillende werkvormen mogen naast elkaar bestaan, zolang ze uit dezelfde nieuwsgierigheid voortkomen.
Ik mag beginnen bij wat ik interessant vind. En daarin zie ik langzaam twee sporen ontstaan.
Dwalen als uitgangspunt
Het begrip ‘dwalen’ heeft iets heel aantrekkelijks. Zeker als je het centraal zet. Je hoeft er namelijk niks mee te bereiken: het dwalen op zichzelf is het doel. En in de leegte die je daarmee creëert, kan weer iets ontstaan. Of eigenlijk beter: vorm krijgen.
Bij dat dwalen staat plezier centraal. Dat het leuk is om te doen. Even los van the grind. Van je dagelijkse to do’s. Van de structuur die je jezelf oplegt.
Dwalen door je hoofd
Via toevalstechnieken als batik en SoulCollage. Niet van te voren bedenken wat je wilt maken, maar het toeval een beeld laten maken en daarin vervolgens ontdekken wat er al aanwezig is. Wat vertelt dat jou? Kun je daar iets mee? Ineens kwam ook mijn onderzoek naar archetypes, tarot en het occulte terug.
Dwalen door de stad
Via walking practices, psychogeography en de dérive. Vertragen, kijken en je laten leiden door wat je onderweg tegenkomt.
Die twee kunnen los van elkaar bestaan, maar ook samenkomen. Eerst dwalen op papier, daarna door de stad, en vervolgens opnieuw kijken naar de tekening. Misschien zie je dan iets wat je eerder nog niet kon zien.
Ik merk ook dat ik het eenvoudig wil houden. Ik hoef niet steeds nieuwe technieken of thema’s toe te voegen. Misschien zijn er gewoon een paar vaste ingrediënten die steeds terugkeren: plezier, toeval, dwalen, aandacht, kleine maakvormen om te delen en een zorgvuldig ontworpen script.
Toen viel ineens ook de naam van mijn website op zijn plek.
Teken & Vertraag Verbond
Teken gaat niet alleen over tekenen, maar ook over tekens: wat valt je op, en waarom? Vertragen is de voorwaarde waardoor die tekens zichtbaar worden, zowel in de stad als in jezelf.
Lees & luister
- LTRM – Morag Rose: LTRM = The Loiterers Resistance Movement, een Manchester based not-for-profit collective of artists, activists and urban wanderers interested in psychogeography, public space and the hidden stories of the city.
- The feminist art of walking – Morag Rose – het boek van Morag Rose
- Flaneuse – Women walking the street – Laura Elkin – nog steeds in bezig :=)
- Walking as an artistic practice – Ellen Mueller, idem
Verder ben ik me dus opnieuw aan het verdiepen in het occultisme, in combinatie met het surrealisme.
- Surrealist Sourcery, door William Atkin – Iemand die ik daarin heel interessant vind is Ithell Colquhoun, en haar technieken zoals parsemage. Maar ook de waterverfwerken in the serie Alchemical Figure zijn interessant. Ze omschrijft het in het boek Surrealist Sourcey, door William Atkin, als volgt: ‘The principle used in many processes of surrealist painting is to make a stain–by chance, or automatically, as we say, and then to look into it and see what forms it suggests to our imagination: and finally to develop these forms into a completed work of art.’
- ‘The other side’, Jennifer Higgie – Een paar jaar geleden las ik ‘The other side’ van Jennifer Higgie, waarin Colquhoun wordt omschreven als een eindeloos gedreven kunstenaar, autodidact, met wortels in het occulte. Higgie: ‘Abstraction (here) isn’t about nothingness; it’s about giving the psyche a shape.’
Colquhoun maakte ook een tarot deck, bestaande uit 78 abstracte werken in emailleverf, waarover ze in haar boek ‘Taro as Colour’ schreef: ‘This design for a Taro pack is both personal and traditional. It renders the essence of each card by the non-figurative means of pure colour, applied automatically in the manner of the psycho-morphological movement in Surrealism.’
Colquhoun hing het idee aan ‘that the unconscious will reveal truths and images if the conscious mind will allow it.’ En daar zit de overlap met de SchaduwCirkels. Door te vertragen, een toevalstechniek in te zetten, en daarin vormen herkennen en uitlichten kun je dwalen in je hoofd.
- Ook vond ik dit artikel ‘Ithell Colquhoun: Mantic Stains, Sex & Surrealism’ met daarin deze schitterende beelden, ontstaan door automatische technieken.
- Bel Senlle – Psychogeography en tarot – Zij combineert pshyogeography met tarot, ze legt het in deze video uit.
Conclusie van deze week: dwalen, tekens lezen en verhalen uitlichten
‘Abstraction isn’t about nothingness; it’s about giving the psyche a shape.’ – Jennifer Higgie over Ithell Colquhoun in The Other Side
Ik herontdekte het plezier van (ver)dwalen en besefte dat dat samenhangt met mijn occulte interesse van een paar jaar terug. Hoe ik al jaren geleden begon met het creëren van omstandigheden waarin aandacht kan ontstaan. Om vervolgens te kijken wat zich wil laten zien. Om te helpen lezen wat zich heeft getoond. Want in dat moment van reflectie zit inzicht. Verdieping. Groei, soms. Want de volgende stap is dan: hoe zet je dit zelfinzicht in ten goede van het grotere geheel?
Komende week onderzoek ik hoe mijn opleidingen TekenTaal en SoulCollage hier handvatten voor geven. En hoe dit binnen Useful Art past. Interessant!
Dit is nummer vier in een serie wekelijkse essays over het onderzoek naar mijn artistieke praktijk. Elk essay is voorzien van een beeld dat ik in 7 dagen maakte. Lees deel 3 hier.