Ik heb Wanderlust van Rebecca Solnit uit. En wat blijkt? Ik onderstreepte vooral de passages die iets zeggen over wandelen als manier van kijken, denken en onderzoeken. Niet zozeer de historische feitjes, maar de zinnen waarin wandelen meer is dan ‘je verplaatsenvan A naar B’.
Solnit schrijft bijvoorbeeld dat je van wandelen “an investigation, a ritual, a meditation” kunt maken. Ook schrijft ze dat wandelen misschien wel de meest natuurlijke beweging is die we hebben: het ritme van lopen ligt dicht bij ademhalen en de hartslag. Ze noemt wandelen een kwetsbaar evenwicht tussen werken en nietsdoen. Een toestand waarin gedachten vanzelf bewegen tussen herinneringen, plannen en wat zich onderweg aandient.
Misschien is dat wel precies waarom ik zo graag wandel. Niet om ergens te komen, maar omdat het wandelen op zichzelf mijn aandacht aanscherpt.
Een van de mooiste zinnen vond ik:
“The random, the unscreened allows you to find what you don’t know you are looking for.”
Dat voelt als de kern van veel dingen waar ik de afgelopen tijd mee bezig ben. Toevalstekenen, bijvoorbeeld. Niet beginnen met een antwoord, maar omstandigheden creëren waarin iets onverwachts kan verschijnen.
Ook deze zin bleef hangen:
“I like walking because it is slow, and I suspect that the mind, like the feet, works at about three miles an hour.”
Dat sluit bijna naadloos aan op wat ik eerder schreef in Traag en in lagen. Langzaamheid als voorwaarde om echt te kunnen kijken.
Solnit beschrijft ook hoe een landschap bepaalt wat je kunt ervaren. Pas toen de omgeving belangrijk werd, schrijft ze, werd wandelen meer dan beweging. Dat zette mij aan het denken. Hoe zou dat werken in, ik noem maar wat, een stadswijk als Bospolder-Tussendijken?
De romantische Engelse tuin was ontworpen om ontdekt te worden. Bochten, verrassingen, verborgen uitzichten. Maar wat gebeurt er als je niet door een ontworpen landschap loopt, maar door een hyperdiverse stadswijk? Een plek waar mensen wonen, werken, rondhangen, flaneren, boodschappen doen en elkaar ontmoeten.
Wat als je de wijk als landschap ziet?
Dat bracht me op een nieuw idee. Solnit schrijft dat een stad bestaat uit de verhalen van haar wandelaars. De situationisten maakten daarvan een bewuste praktijk: de dérive. Conceptueel kunstenaar Stanley Brouwn vroeg mensen routes te tekenen.
Ineens dacht ik: wat als je mensen niet vraagt de weg te wijzen, maar om hun eigen wandeling uit het geheugen te tekenen? Een kaart van hun aandacht. Waar bleef je staan? Waar keek je omhoog? Waar rook je iets? Waar voelde je je welkom? Wat verraste je? Misschien zou dat een zine kunnen worden.
Tijdens het lezen viel me nog iets anders op. Ik onderstreepte bijna alle kunstenaars die Solnit noemt: Richard Long, Stanley Brouwn, Vito Acconci, Ulay en Abramović, Yoko Ono. Niet zozeer vanwege hun kunstwerken, maar vanwege de regels die ze bedenken.
Dat zette me aan het denken over mijn eigen praktijk. Ik wil situaties ontwerpen waarin iemand iets opmerkt wat daarvoor onzichtbaar was. Ik wil ook dat die verschillende blikken zichtbaar worden. Dat je ontdekt dat tien mensen dezelfde buurt hebben bewandeld en toch tien totaal verschillende wandelingen hebben ervaren. Dat die ervaringen gedeeld kunnen worden. Om te laten zien hoeveel werkelijkheden naast elkaar bestaan.
Wat gebeurt er als je merkt hoe je hebt gekeken?
Welke patronen ontdek je in jezelf? Waar bleef je steeds hangen? Wat liep je voorbij? Welke aannames nam je ongemerkt mee? Wat wekte je nieuwsgierigheid? Wandelen dus als een manier om jezelf beter te leren kennen.
Wandelen als manier om aandacht te richten
Solnit schrijft dat wandelen kunstenaars, schrijvers en denkers niet alleen inspiratie gaf, maar ook de ruimte waarin die inspiratie kon ontstaan. Dat vind ik mooi: het idee dat verbeelding ontstaat doordat je jezelf in beweging brengt.
Dat voelt voor mij als een belangrijk inzicht uit Wanderlust. Dat wandelen een manier is om aandacht te ontwerpen. En dat die aandacht, wanneer je haar deelt, misschien wel het begin kan zijn van verbeelden, verbinden en veranderen.
Next up…
Ik heb twee onderzoeken uitgeprint en in laten binden:
- Walking as an artistic practice, Ellen Mueller, 2023, SUNY Press
- Keep walking intently – The ambulatory art of the Surrealists, the Situationists International, and Fluxus, Lori Waxman, 2017, Sternberg Press
Bonus
‘Draw an imaginary map, put a goal mark where you want to go, go walking on an actual street according to your map. If there’s no street where it should be according to the map, make one by putting obstacles aside. When you reach the goal, ask the name of the city and give flowers to the first person you meet.’ – Yoko Ono, Map Piece, 1962.